Một màn hình HMI đẹp chưa chắc là màn hình tốt. Nhiều trạm có HMI đầy màu sắc, bơm quay hoạt hình, nước chảy lấp lánh — nhưng khi có sự cố lúc hai giờ sáng, người trực không biết nhìn vào đâu. Màn hình tốt là màn hình giúp người vận hành nhận ra bất thường trong vài giây và biết phải làm gì.
Nguyên tắc 1: Màu sắc chỉ dành cho bất thường
Sai lầm phổ biến nhất: dùng màu cho mọi thứ — bơm chạy màu xanh lá, dừng màu đỏ, nước màu xanh dương, bùn màu nâu. Kết quả là màn hình rực rỡ, và màu đỏ của cảnh báo thật bị chìm giữa màu đỏ của mười cái bơm đang dừng bình thường.
Thuộc chuyên đề: Tự động hóa trạm xử lý nước thải: từ tủ điện tay đến Web-SCADA
Cách làm tốt hơn:
| Trạng thái | Cách hiển thị |
|---|---|
| Bình thường — chạy hoặc dừng theo kế hoạch | Màu trung tính: xám, trắng, đen |
| Cần chú ý | Vàng hoặc cam |
| Cảnh báo, sự cố | Đỏ |
| Đang chế độ tay | Ký hiệu rõ ràng, có thể kèm màu riêng |
Nền màn hình nên xám nhạt hoặc trung tính, không dùng nền đen với chữ màu sáng chói.
Nguyên tắc 2: Phân cấp màn hình
| Cấp | Nội dung | Người dùng |
|---|---|---|
| Cấp 1 — Tổng quan | Toàn trạm trên một màn hình: các chỉ số chính, trạng thái tổng, cảnh báo đang có | Mọi người, nhìn lướt |
| Cấp 2 — Khu vực | Từng cụm: tiền xử lý, sinh học, hóa lý, bùn | Người vận hành |
| Cấp 3 — Thiết bị | Chi tiết từng thiết bị: chế độ, giờ chạy, dòng điện, thông số cài đặt | Khi cần thao tác, chẩn đoán |
| Cấp 4 — Chẩn đoán | Xu hướng chi tiết, lịch sử, cài đặt nâng cao | Kỹ thuật |
Màn hình tổng quan phải trả lời được trong vài giây: trạm có đang ổn không? Có gì cần chú ý không? Ở đâu?
Nguyên tắc 3: Hiển thị xu hướng, không chỉ con số
Con số tức thời "DO = 1,8 mg/L" không nói được nhiều. DO 1,8 và đang giảm dần từ 2,5 trong một giờ qua thì là thông tin hoàn toàn khác.
- Đặt biểu đồ xu hướng nhỏ cạnh các chỉ số quan trọng — DO, pH, mức bể, lưu lượng
- Hiển thị dải vận hành bình thường trên biểu đồ để thấy ngay giá trị có nằm trong dải không
- Cho phép xem nhanh 1 giờ, 8 giờ, 24 giờ
Nguyên tắc 4: Quản lý cảnh báo
| Vấn đề | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Quá nhiều cảnh báo | Người trực tắt chuông, bỏ qua tất cả | Chỉ cảnh báo những gì cần hành động |
| Cảnh báo lặp liên tục | Gây nhiễu | Thêm độ trễ, dải chết |
| Không phân mức | Không biết cái nào quan trọng | Phân mức: thông tin, chú ý, khẩn cấp |
| Không có hướng dẫn | Người mới không biết làm gì | Kèm gợi ý hành động cho cảnh báo quan trọng |
| Không ghi nhận xác nhận | Không biết ai đã xử lý | Bắt buộc xác nhận, lưu người và thời gian |
Mỗi cảnh báo phải trả lời được câu hỏi: người trực cần làm gì? Nếu câu trả lời là "không làm gì cả", đó không phải là cảnh báo.
Nguyên tắc 5: Thao tác an toàn
- Xác nhận trước thao tác quan trọng — dừng máy thổi khí, chuyển chế độ, thay đổi điểm đặt
- Giới hạn giá trị nhập — không cho nhập điểm đặt DO bằng 50
- Phân quyền: người vận hành được chạy/dừng thiết bị; chỉ kỹ thuật được đổi thông số điều khiển
- Hiển thị rõ chế độ hiện tại — tay hay tự động — trên mọi biểu tượng thiết bị
- Ghi nhật ký mọi thao tác: ai, lúc nào, thay đổi gì
Nguyên tắc 6: Dùng ngôn ngữ của người vận hành
- Tiếng Việt, thuật ngữ quen thuộc tại trạm
- Tên thiết bị theo cách người vận hành gọi và theo nhãn thực tế ngoài hiện trường — "Bơm gom 1", không phải "P-101A" nếu ngoài hiện trường không ai gọi như vậy
- Đơn vị rõ ràng ở mọi con số
Bố cục màn hình tổng quan gợi ý
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ Cảnh báo đang có (nếu có) — dòng trên cùng, nổi bật │
├──────────────┬──────────────┬──────────────┬─────────────┤
│ Lưu lượng │ pH đầu vào │ DO bể hiếu khí│ Đầu ra │
│ + xu hướng │ + xu hướng │ + xu hướng │ + xu hướng │
├──────────────┴──────────────┴──────────────┴─────────────┤
│ Sơ đồ công nghệ đơn giản — chỉ thiết bị chính, │
│ màu trung tính, chỉ đổi màu khi bất thường │
├──────────────────────────────────────────────────────────┤
│ Mức các bể chính │ Điện năng hôm nay │ Hóa chất hôm nay │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
Những lỗi khiến người vận hành bỏ qua HMI
- Số liệu không khớp với thực tế — cảm biến sai mà không ai sửa, người vận hành mất niềm tin
- Quá nhiều cảnh báo giả
- Phải bấm nhiều lớp mới tới thông tin cần
- Không có xu hướng — chỉ có con số tức thời
- Màn hình đặt ở chỗ không ai đi qua
Bài liên quan
Từ HMI tại chỗ đến giám sát mọi nơi
HMI tại trạm phục vụ người đứng tại trạm. Người quản lý, kỹ thuật ở xa cần cùng thông tin đó — trên điện thoại, trình duyệt — với cùng nguyên tắc rõ ràng.
X-IRIS thiết kế giao diện giám sát theo nguyên tắc vận hành:
- Màn hình tổng quan cho biết trạm ổn hay không trong vài giây
- Màu chỉ dành cho bất thường, xu hướng đi kèm mọi chỉ số quan trọng
- Cảnh báo phân mức, có xác nhận và ghi người xử lý
- Phân quyền và nhật ký thao tác đầy đủ
- Kết nối PLC, HMI sẵn có — không thay hệ điều khiển tại chỗ
Bước tiếp theo
Gửi phiếu khảo sát hiện trạng trạm của Quý vị →
Liên hệ: 0919 124 338 · erp.xiris@gmail.com
Xem thêm: Giám sát vận hành tập trung · Báo cáo và số hóa vận hành
Câu hỏi thường gặp
HMI và SCADA khác nhau thế nào? HMI là giao diện người – máy, thường đặt tại chỗ để vận hành một hệ thống. SCADA bao gồm giám sát, thu thập và lưu trữ dữ liệu, thường cho nhiều trạm hoặc từ xa. Trong thực tế, ranh giới hai khái niệm khá linh hoạt.
Có nên dùng hoạt hình bơm quay, nước chảy trên HMI không? Không cần thiết và thường gây nhiễu. Trạng thái thiết bị nên hiển thị bằng ký hiệu rõ ràng, màu chỉ đổi khi bất thường.
Bao nhiêu cảnh báo là quá nhiều? Không có con số chung, nhưng nếu người trực thường xuyên xác nhận cảnh báo mà không làm gì, hoặc tắt chuông, thì hệ thống đang có quá nhiều cảnh báo không cần thiết.
HMI cũ có cải tạo được không? Thường có thể thiết kế lại màn hình trên phần cứng hiện có nếu còn phần mềm và chương trình gốc. Hoặc bổ sung giao diện giám sát mới đọc dữ liệu từ PLC mà không động tới HMI cũ.
