Kiến thức vận hành cho nhà máy xử lý nước hiện đại.

Không phải mùi nào ở trạm xử lý nước thải cũng là H₂S. Mùi khai nồng của amoniac, mùi tanh cá của amin là hai loại mùi khác hẳn — sinh ra ở chỗ khác, trong điều kiện khác, và cần cách xử lý khác. Nhầm mùi amoniac thành H₂S rồi tăng sục khí hay châm hóa chất khử sunfua sẽ không giải quyết được gì.

Dữ liệu vận hành chỉ có giá trị khi người dùng tin nó. Khi báo cáo tháng có những ngày trống, khi số liệu cảm biến lệch xa kết quả phòng thí nghiệm, khi hai bảng tính cho hai con số khác nhau về cùng một chỉ tiêu — người ta quay lại ghi sổ tay và ra quyết định theo cảm tính.

Một màn hình HMI đẹp chưa chắc là màn hình tốt. Nhiều trạm có HMI đầy màu sắc, bơm quay hoạt hình, nước chảy lấp lánh — nhưng khi có sự cố lúc hai giờ sáng, người trực không biết nhìn vào đâu. Màn hình tốt là màn hình giúp người vận hành nhận ra bất thường trong vài giây và biết phải làm gì.

Bể nén bùn là công trình khiêm tốn nhưng quyết định hiệu quả của cả chuỗi xử lý bùn. Bùn xả từ bể lắng còn rất loãng — phần lớn là nước. Nén để giảm thể tích trước khi ép giúp máy ép làm việc ít hơn, tốn ít polymer hơn và cho bùn bánh khô hơn. Nhưng nếu vận hành sai, bể nén trở thành nơi bùn thối, bốc mùi và giải phóng ngược nitơ, phốt pho về đầu trạm.

Ở trạm xử lý nước thải có bể sinh học hiếu khí, máy thổi khí thường là thiết bị tiêu thụ điện lớn nhất — các tài liệu kỹ thuật quốc tế hay ghi nhận khoảng một nửa đến ba phần tư tổng điện năng. Hiểu vì sao nó tốn điện như vậy là bước đầu để biết chỗ nào có thể giảm mà không ảnh hưởng chất lượng xử lý.

Cảm biến DO là cảm biến quan trọng nhất của bể sinh học hiếu khí. Nó quyết định máy thổi khí chạy bao nhiêu — tức là quyết định phần lớn tiền điện của trạm. Nó cũng là tín hiệu sớm nhất khi vi sinh gặp vấn đề. Một cảm biến DO đọc sai có thể khiến trạm vừa tốn điện vừa vượt chuẩn cùng lúc.

Phèn sắt ít được nhắc tới hơn PAC và phèn nhôm, nhưng có những bài toán mà nó làm tốt hơn hẳn. Khử phốt pho, kiểm soát mùi H₂S, tạo bông nặng lắng nhanh — đó là những tình huống phèn sắt đáng được thử. Đổi lại, nó ăn mòn mạnh hơn và có thể để lại màu sắt nếu dùng sai.

Sau hơn mười lăm năm, quy chuẩn nước thải sinh hoạt được thay mới. QCVN 14:2025/BTNMT không chỉ siết giới hạn mà còn thay đổi cách tiếp cận: thêm chỉ tiêu COD hoặc TOC, chuyển từ nitrat và phosphat sang tổng nitơ và tổng phốt pho, chia ba cột nguồn tiếp nhận, và tách riêng giới hạn cho nước thải đô thị theo quy mô.