MLSS cho biết trong bể có bao nhiêu bùn; MLVSS cho biết trong đó có bao nhiêu phần là vi sinh còn có thể làm việc. Hai trạm cùng MLSS 3.000 mg/L có thể có năng lực xử lý khác nhau đáng kể nếu một bên có nhiều chất vô cơ trơ tích tụ trong bùn.
Định nghĩa
| Chỉ số | Tên đầy đủ | Đo gì |
|---|---|---|
| MLSS | Mixed Liquor Suspended Solids — chất rắn lơ lửng trong hỗn hợp bùn | Toàn bộ chất rắn: vi sinh sống, vi sinh chết, chất hữu cơ chưa phân hủy, chất vô cơ |
| MLVSS | Mixed Liquor Volatile Suspended Solids — phần chất rắn bay hơi | Phần hữu cơ — cháy mất khi nung — gần đúng với lượng sinh khối |
MLSS = MLVSS + phần vô cơ (tro)
Cách đo
MLSS
- Lấy thể tích mẫu bùn đã biết
- Lọc qua giấy lọc đã sấy và cân trước
- Sấy giấy lọc có cặn ở khoảng 103–105°C đến khối lượng không đổi
- Cân, tính khối lượng cặn trên thể tích mẫu
MLVSS
- Nung giấy lọc có cặn ở nhiệt độ cao — khoảng 550°C — trong lò nung
- Phần hữu cơ cháy mất, còn lại tro vô cơ
- MLVSS = khối lượng sau sấy − khối lượng sau nung, chia cho thể tích mẫu
Cần: cân phân tích, tủ sấy, lò nung, giấy lọc phù hợp. Nhiều trạm có tủ sấy nhưng không có lò nung — chỉ đo được MLSS.
Thuộc chuyên đề: Bùn hoạt tính: nuôi cấy, vận hành và khắc phục
Tỷ lệ MLVSS/MLSS nói lên điều gì
Với bùn hoạt tính xử lý nước thải hữu cơ, tỷ lệ MLVSS/MLSS thường nằm khoảng 0,7–0,8 theo các tài liệu kỹ thuật. Mỗi trạm có dải riêng.
| Tỷ lệ | Có thể do |
|---|---|
| Giảm dần theo thời gian | Chất vô cơ tích tụ: cát lọt qua tiền xử lý, kết tủa hóa chất — PAC, phèn châm vào bể sinh học — tuổi bùn quá dài |
| Thấp ngay từ đầu | Nước thải nhiều chất rắn vô cơ; trạm có châm hóa chất vào sinh học |
| Cao | Nước thải ít chất vô cơ, tuổi bùn ngắn |
Tỷ lệ giảm dần là tín hiệu cần chú ý: cùng MLSS nhưng phần vi sinh làm việc ít đi — năng lực xử lý thực tế giảm, trong khi bể vẫn "trông" như đủ bùn.
Dùng chỉ số nào cho việc gì
| Mục đích | Chỉ số nên dùng | Lý do |
|---|---|---|
| Tính F/M | MLVSS | Thức ăn chia cho vi sinh thật sự |
| Kiểm soát xả bùn hằng ngày | MLSS | Dễ đo, đủ để giữ ổn định |
| Tính tuổi bùn | MLSS hoặc MLVSS — dùng nhất quán | Cả bể và bùn xả dùng cùng loại |
| Tính SVI | MLSS | Định nghĩa SVI dùng MLSS |
| Đánh giá tải bể lắng | MLSS | Bể lắng chịu toàn bộ chất rắn |
| Theo dõi tích tụ vô cơ | Tỷ lệ MLVSS/MLSS | Phát hiện xu hướng |
Thực tế vận hành: đo MLSS thường xuyên — hằng ngày hoặc vài lần mỗi tuần; đo MLVSS định kỳ — hằng tuần hoặc hằng tháng — để biết tỷ lệ và quy đổi khi cần.
MLSS bao nhiêu là phù hợp
Phụ thuộc công nghệ:
| Công nghệ | MLSS thường gặp |
|---|---|
| Bùn hoạt tính truyền thống | khoảng 2.000–4.000 mg/L |
| Sục khí kéo dài | Cao hơn |
| MBR | Cao hơn nhiều — màng giữ bùn, không phụ thuộc bể lắng |
MLSS phù hợp nhất là mức trạm đạt chuẩn ổn định mà bể lắng không quá tải. Tăng MLSS quá mức làm tăng nhu cầu oxy cho hô hấp nội bào và tăng tải chất rắn lên bể lắng.
Cảm biến MLSS online
Cảm biến quang đo MLSS liên tục — tiện cho điều khiển xả bùn và theo dõi xu hướng. Nhưng:
- Cần hiệu chuẩn với kết quả phòng thí nghiệm của chính bùn trạm đó
- Số đo bị ảnh hưởng bởi màu bùn, kích thước bông, bọt khí
- Bám bẩn làm đọc sai — cần vệ sinh, tốt nhất có tự làm sạch
- Cảm biến không đo được MLVSS
Đối chiếu định kỳ cảm biến với phòng thí nghiệm, và hiệu chuẩn lại khi đặc tính bùn thay đổi.
Bài liên quan
Theo dõi lượng bùn và chất lượng bùn liên tục
MLSS cho xả bùn hằng ngày, MLVSS cho đánh giá định kỳ, cảm biến online cho xu hướng theo giờ — ba nguồn này chỉ có giá trị khi được đặt cạnh nhau.
X-IRIS giúp quản lý bùn hoạt tính:
- Thu MLSS online, đối chiếu với kết quả phòng thí nghiệm
- Nhập MLVSS định kỳ, theo dõi tỷ lệ MLVSS/MLSS
- Tính F/M, tuổi bùn tự động từ lưu lượng, tải và bùn xả
- Cảnh báo khi tỷ lệ phần sống giảm dần hoặc MLSS trôi khỏi dải
Bước tiếp theo
Gửi phiếu khảo sát hiện trạng trạm của Quý vị →
Liên hệ: 0919 124 338 · erp.xiris@gmail.com
Xem thêm: Giám sát vận hành tập trung · Dự báo rủi ro bằng AI
Câu hỏi thường gặp
Không có lò nung thì làm sao biết MLVSS? Có thể gửi mẫu định kỳ cho phòng thí nghiệm bên ngoài để xác định tỷ lệ MLVSS/MLSS, rồi dùng tỷ lệ đó quy đổi từ MLSS đo hằng ngày — miễn là đặc tính bùn không thay đổi nhiều.
MLSS cao có phải luôn tốt không? Không. MLSS cao làm tăng nhu cầu oxy và tải lên bể lắng. Nếu phần lớn là chất vô cơ, MLSS cao không đồng nghĩa với năng lực xử lý cao.
Châm PAC vào bể sinh học ảnh hưởng MLSS thế nào? Kết tủa nhôm hydroxit tích tụ vào bùn làm MLSS tăng nhưng tỷ lệ MLVSS/MLSS giảm. Cần tính đến khi đánh giá lượng vi sinh thực tế.
Cảm biến MLSS có thay được phân tích phòng thí nghiệm không? Không hoàn toàn. Cảm biến tốt cho theo dõi xu hướng và điều khiển, nhưng cần hiệu chuẩn và đối chiếu định kỳ với phòng thí nghiệm.