Bể tách dầu mỡ là công trình đơn giản nhất trong trạm xử lý nước thải — và cũng là công trình hay bị làm sai nhất. Bể quá nhỏ, nước vào quá nóng, chất tẩy rửa quá nhiều, hút mỡ quá thưa. Kết quả: mỡ đi thẳng vào bể sinh học, bám bông bùn, gây bọt nâu, tắc đường ống và làm vượt chuẩn dầu mỡ đầu ra.
Nguyên lý: để mỡ có thời gian nổi lên
Dầu mỡ nhẹ hơn nước. Nếu nước chảy đủ chậm và đủ lâu trong bể, các giọt mỡ sẽ nổi lên mặt và bị giữ lại bởi vách ngăn, trong khi nước đi ra ở phía dưới.
Thuộc chuyên đề: Sơ đồ công nghệ xử lý nước thải công nghiệp
Tốc độ nổi của giọt mỡ phụ thuộc kích thước giọt. Giọt lớn nổi nhanh; giọt rất nhỏ nổi rất chậm, có thể không kịp nổi trong thời gian lưu nước. Đây là chìa khóa để hiểu vì sao bể tách thất bại: bất cứ điều gì làm giọt mỡ nhỏ đi đều làm bể kém hiệu quả.
Cấu tạo cơ bản
Nước vào → [Ngăn 1: giảm tốc, mỡ nổi] → vách ngăn → [Ngăn 2: tách tiếp] → Ống ra lấy nước từ dưới
↑ mỡ nổi bị giữ lại ↑ mỡ còn lại nổi tiếp
| Bộ phận | Chức năng |
|---|---|
| Đầu vào có tấm chắn giảm tốc | Tránh dòng chảy xáo trộn làm mỡ chìm lại |
| Nhiều ngăn với vách ngăn | Tăng đường đi, giữ mỡ nổi ở các ngăn đầu |
| Ống ra lấy nước ở độ sâu giữa | Không lấy lớp mỡ trên mặt, không lấy cặn dưới đáy |
| Nắp kín, có cửa thăm | Kiểm tra, hút mỡ, chống mùi |
| Ngăn lắng cặn ở đáy | Giữ cặn rắn, vụn thức ăn |
Tính thể tích
Thể tích bể tách dầu mỡ tính theo lưu lượng giờ cao điểm và thời gian lưu nước:
Thể tích hữu ích (m³) = Lưu lượng giờ cao điểm (m³/h) × Thời gian lưu (h) + Thể tích chứa mỡ, cặn
Lưu lượng giờ cao điểm, không phải trung bình ngày. Bếp ăn công nghiệp, nhà máy thực phẩm xả nước theo đợt — rửa sau ca, vệ sinh thiết bị — lưu lượng giờ cao điểm có thể gấp nhiều lần trung bình.
Thời gian lưu chọn theo loại nước thải và quy định thiết kế áp dụng. Thời gian lưu càng dài thì càng nhiều giọt mỡ nhỏ kịp nổi lên.
Thể tích chứa mỡ và cặn: bể phải có thêm dung tích chứa lớp mỡ tích lũy giữa hai lần hút và lớp cặn đáy. Bể vừa đủ thời gian lưu nhưng không có chỗ chứa thì mỡ tích lũy chiếm dần thể tích hữu ích.
Ví dụ minh họa
Với số liệu giả định:
| Thông số | Giá trị |
|---|---|
| Lưu lượng trung bình | 40 m³/ngày, xả trong 10 giờ |
| Hệ số giờ cao điểm | 2,5 |
| Lưu lượng giờ cao điểm | 40 ÷ 10 × 2,5 = 10 m³/h |
| Thời gian lưu chọn | 0,5 giờ |
| Thể tích tách | 10 × 0,5 = 5 m³ |
| Cộng thể tích chứa mỡ và cặn | khoảng 30% → 1,5 m³ |
| Thể tích hữu ích | khoảng 6,5 m³ |
Nếu tính theo lưu lượng trung bình 4 m³/h, bể chỉ còn khoảng 2,6 m³ — nhỏ hơn hai lần rưỡi và sẽ quá tải mỗi khi nhà máy xả rửa.
Vì sao phần lớn bể tách hoạt động kém
1. Nước quá nóng
Mỡ ở nhiệt độ cao ở dạng lỏng, dễ phân tán thành giọt nhỏ và hòa vào nước. Nó đi qua bể tách khi còn nóng rồi đông lại ở phía sau — trong đường ống, bể điều hòa, bể sinh học.
Khắc phục: không xả nước rất nóng thẳng vào bể tách; tách riêng dòng nước nóng sạch; tăng thời gian lưu để nước nguội bớt.
2. Chất tẩy rửa nhũ hóa mỡ
Chất tẩy rửa phá vỡ mỡ thành giọt cực nhỏ, bền trong nước — nhũ tương. Giọt nhũ tương không nổi lên trong thời gian lưu bình thường.
Khắc phục: giảm chất tẩy rửa mạnh; không xả dồn chất tẩy rửa đậm đặc; với nước thải nhũ tương nặng, cần tuyển nổi hoặc phá nhũ bằng hóa chất phía sau.
3. Bể quá nhỏ hoặc dòng chảy quá mạnh
Thiết kế theo lưu lượng trung bình; đầu vào không có tấm chắn — dòng chảy mạnh khuấy lớp mỡ đã nổi lại vào nước.
4. Hút mỡ quá thưa
Lớp mỡ dày dần chiếm thể tích, rút ngắn thời gian lưu thực tế, đến lúc mỡ tràn qua vách ngăn và đi theo nước ra. Mỡ để lâu còn bị phân hủy, sinh mùi và axit ăn mòn bể.
5. Không có lược rác trước
Vụn thức ăn, rác lắng trong bể chiếm thể tích, phân hủy tạo mùi và làm giảm hiệu quả tách.
Lịch hút mỡ
Không có tần suất chung — phụ thuộc lượng mỡ phát sinh. Quy tắc thực tế:
- Kiểm tra độ dày lớp mỡ và lớp cặn định kỳ bằng que đo
- Hút khi tổng lớp mỡ và cặn chiếm đến một phần đáng kể chiều sâu bể — nhiều hướng dẫn dùng mốc khoảng một phần tư
- Ghi lại mỗi lần hút để tìm ra tần suất phù hợp
- Mỡ hút ra là chất thải — chuyển giao cho đơn vị có chức năng, có chứng từ
Khi bể tách không đủ
Với nước thải nhiều dầu mỡ — giết mổ, chế biến thủy sản, dầu ăn, sữa — bể tách trọng lực thường chỉ là bước đầu. Phía sau có thể cần:
- Tuyển nổi khí hòa tan (DAF) — tách cả giọt mỡ nhỏ và chất rắn nhẹ
- Keo tụ, phá nhũ trước tuyển nổi — với dầu mỡ nhũ tương
- Xử lý kỵ khí — một số loại mỡ có thể được phân hủy trong điều kiện kiểm soát
Biết bể tách sắp quá tải trước khi mỡ tràn vào bể sinh học
Bể tách dầu mỡ thường bị quên cho đến khi bể sinh học có bọt nâu, đường ống tắc hoặc đầu ra vượt chuẩn dầu mỡ.
X-IRIS giúp quản lý cụm tách mỡ:
- Theo dõi lưu lượng và nhiệt độ nước thải vào bể tách theo giờ
- Nhắc lịch kiểm tra và hút mỡ, ghi nhận độ dày lớp mỡ mỗi lần
- Lưu chứng từ chuyển giao mỡ thải
- Liên kết với dấu hiệu ở bể sinh học — bọt, DO, SVI — để phát hiện mỡ lọt qua
Bước tiếp theo
Gửi phiếu khảo sát hiện trạng trạm của Quý vị →
Liên hệ: 0919 124 338 · erp.xiris@gmail.com
Xem thêm: Quản lý bảo trì thiết bị · Giám sát vận hành tập trung
Câu hỏi thường gặp
Bể tách dầu mỡ bao nhiêu khối là đủ? Phụ thuộc lưu lượng giờ cao điểm, thời gian lưu yêu cầu và lượng mỡ phát sinh. Tính theo lưu lượng giờ cao điểm cộng thêm dung tích chứa mỡ và cặn, không tính theo lưu lượng trung bình ngày.
Có nên dùng chế phẩm vi sinh phân hủy mỡ trong bể tách không? Chế phẩm có thể hỗ trợ trong một số trường hợp, nhưng không thay được việc hút mỡ định kỳ. Mỡ bị phân hủy một phần có thể chuyển thành dạng hòa tan và đi tiếp vào hệ thống phía sau.
Vì sao bể tách vẫn có mỡ đi ra dù bể đủ lớn? Thường do nước quá nóng, chất tẩy rửa làm nhũ hóa mỡ, lớp mỡ tích lũy quá dày chưa được hút, hoặc dòng chảy vào bể quá mạnh.
Bể tách dầu mỡ có cần nắp kín không? Nên có nắp kín và cửa thăm để hạn chế mùi, côn trùng, nước mưa và để an toàn. Cần thông hơi phù hợp để không tích tụ khí.
