Song chắn rác là thiết bị rẻ nhất trạm, nhưng chọn sai thì nó làm hỏng những thiết bị đắt nhất. Rác lọt qua quấn cánh bơm, tắc đĩa phân phối khí, bám màng MBR, kẹt máy ép bùn. Rác bị giữ lại quá nhiều thì song tắc liên tục, nước dâng tràn mương mỗi khi không ai cào kịp.
Bài này giúp chọn đúng loại, đúng khe hở và đúng cách vận hành cho từng loại nước thải.
Thuộc chuyên đề: Sơ đồ công nghệ xử lý nước thải công nghiệp
Ba cấp lược rác
| Cấp | Khe hở thường gặp | Giữ lại được gì | Bảo vệ cái gì |
|---|---|---|---|
| Song chắn thô | Khoảng 20–50 mm | Rác lớn: túi nilon, chai, gỗ, giẻ | Bơm, đường ống |
| Song chắn / lưới tinh | Khoảng 3–10 mm | Sợi, vải vụn, rác vừa, lông | Bơm, máy khuấy, đĩa khí |
| Lưới lọc siêu tinh | Khoảng 0,5–3 mm, hoặc nhỏ hơn | Sợi tóc, xơ mịn, vụn hữu cơ | Màng MBR, giá thể MBBR, vòi phun |
Các dải trên là dải phổ biến trong thiết kế; con số cụ thể chọn theo thành phần rác thực tế và thiết bị phía sau.
Nguyên tắc cốt lõi: khe hở chọn theo thiết bị cần bảo vệ phía sau, không chọn theo thói quen. Trạm có MBR mà chỉ có song chắn 10 mm là đang để màng tự lọc rác — và màng không được thiết kế để làm việc đó.
Chọn theo loại nước thải
| Loại nước thải | Đặc điểm rác | Gợi ý cấu hình |
|---|---|---|
| Sinh hoạt, đô thị | Rác lẫn tạp, giấy vệ sinh, tóc, khăn ướt | Thô + tinh; thêm siêu tinh nếu dùng MBR |
| Dệt nhuộm | Xơ sợi, vải vụn, chỉ | Tinh là bắt buộc; xơ sợi quấn cánh bơm rất nhanh |
| Thủy sản, giết mổ | Vụn thịt, vảy, lông, mỡ | Lưới tinh dạng trống quay, có rửa nước nóng hoặc phun áp |
| Chế biến thực phẩm | Vỏ, hạt, vụn hữu cơ | Lưới tinh, chú ý chống thối rác tại chỗ |
| Giấy | Xơ sợi giấy rất nhiều | Lưới tinh có thu hồi xơ |
| Khu công nghiệp | Không đoán trước được | Thô + tinh cơ giới, có dự phòng |
| Điện tử, xi mạ | Ít rác thô | Song chắn thô đơn giản thường đủ |
Vận tốc qua khe
Hai sai lầm đối xứng:
- Vận tốc quá thấp — cát và cặn lắng ngay trong mương trước song chắn, tích tụ, bốc mùi
- Vận tốc quá cao — rác bị ép xuyên qua khe, đặc biệt rác mềm như vải, nilon; tổn thất áp qua song tăng
Thiết kế cần kiểm tra vận tốc ở cả lưu lượng nhỏ nhất và lớn nhất, không chỉ lưu lượng trung bình. Nước thải công nghiệp chạy theo ca thường có chênh lệch rất lớn giữa giờ cao điểm và giờ nghỉ.
Tổn thất áp qua song tăng nhanh khi song bị tắc. Song tắc một nửa có thể làm mực nước phía trước dâng cao đáng kể — đủ để tràn mương nếu không có đường tràn.
Cào tay hay cơ giới
| Tiêu chí | Cào tay | Cơ giới tự động |
|---|---|---|
| Chi phí đầu tư | Thấp | Cao hơn nhiều |
| Phù hợp | Trạm nhỏ, ít rác, có người trực | Trạm vừa và lớn, nhiều rác, chạy 24/7 |
| Rủi ro | Tắc khi không ai cào — đêm, ngày nghỉ | Hỏng cơ khí, kẹt xích |
| Vận hành | Phụ thuộc kỷ luật người trực | Cần bảo trì định kỳ |
Điều khiển song chắn cơ giới: chạy theo hẹn giờ kết hợp theo chênh mực nước trước và sau song. Chỉ chạy theo hẹn giờ thì lúc rác về nhiều vẫn tắc; chỉ chạy theo chênh mực thì cảm biến bẩn là hỏng cả hệ.
Rác sau khi lược
Phần hay bị quên nhất:
- Rác hữu cơ để lâu sẽ thối, sinh mùi và thu hút côn trùng ngay tại đầu trạm — đây thường là nguồn mùi đầu tiên cư dân xung quanh phàn nàn
- Nên có máy ép rác hoặc ít nhất thùng chứa có nắp, thoát nước
- Thu gom đúng loại chất thải, có chứng từ
Năm lỗi thiết kế hay gặp
- Không có song chắn dự phòng hoặc mương tràn — song hỏng hay tắc là dừng cả trạm hoặc tràn
- Chỉ có song chắn thô cho nước thải nhiều xơ sợi — bơm bị quấn rác hằng tuần
- Đặt song chắn ở chỗ không có lối tiếp cận — người vận hành không thể cào, không thể sửa
- Không tính đến rác siêu tinh khi chọn MBR, MBBR — màng bám tóc, giá thể bị rác chiếm chỗ
- Không có chỗ chứa và thoát nước cho rác — rác ướt chảy nước bẩn quanh khu vực
Kiểm tra song chắn trong vận hành hằng ngày
- Mực nước trước song có cao bất thường không
- Lượng rác thu được có thay đổi đột ngột không — rác tăng đột biến thường báo hiệu thay đổi ở nguồn thải
- Răng cào, xích, lưới có bị cong, gãy, thủng không
- Bơm phía sau có hiện tượng quấn rác, tăng dòng điện không
Bơm quấn rác thường xuyên là dấu hiệu song chắn không đủ tinh, không phải bơm kém.
Bài liên quan
Biết song chắn sắp tắc trước khi nước tràn mương
Song chắn tắc thường xảy ra vào ban đêm hoặc ngày nghỉ, khi không ai có mặt để thấy mực nước dâng.
X-IRIS giúp giám sát cụm tiền xử lý:
- Theo dõi chênh mực nước trước và sau song chắn — cảnh báo khi song bắt đầu tắc
- Ghi giờ chạy, trạng thái lỗi của song chắn cơ giới và máy ép rác
- Theo dõi dòng điện bơm phía sau — phát hiện bơm bị quấn rác qua dòng điện tăng bất thường
- Cảnh báo về điện thoại người trực khi có bất thường ngoài giờ
Bước tiếp theo
Gửi phiếu khảo sát hiện trạng trạm của Quý vị →
Phiếu ghi nhận cấu hình tiền xử lý, loại song chắn và các sự cố tắc nghẽn đã gặp. Đội kỹ thuật X-IRIS đọc rồi trao đổi lại.
Liên hệ: 0919 124 338 · erp.xiris@gmail.com
Xem thêm: Giám sát vận hành tập trung · Quản lý bảo trì thiết bị
Câu hỏi thường gặp
Song chắn rác tinh có cần thiết cho trạm nhỏ không? Phụ thuộc loại nước thải và thiết bị phía sau. Nước thải nhiều xơ sợi, tóc, vụn hữu cơ hoặc trạm dùng bơm chìm cánh hở, MBR, MBBR thì gần như luôn cần lược tinh. Nước thải ít rác thô có thể chỉ cần song chắn thô.
Khe hở càng nhỏ càng tốt phải không? Không. Khe hở càng nhỏ thì giữ được nhiều rác hơn nhưng tắc nhanh hơn, tổn thất áp lớn hơn và cần cào thường xuyên hơn. Chọn theo thiết bị cần bảo vệ và lượng rác thực tế.
Bao lâu thì cào song chắn một lần? Không có tần suất cố định — phụ thuộc lượng rác. Với cào tay, cần ít nhất mỗi ca và tăng tần suất vào giờ sản xuất cao điểm. Dấu hiệu cần cào là mực nước trước song dâng lên.
Vì sao bơm vẫn bị quấn rác dù đã có song chắn? Thường do song chắn quá thô so với loại rác, song bị hở mép, có đoạn mương cho nước đi vòng qua song, hoặc rác bị ép xuyên qua khe khi song tắc và vận tốc qua khe tăng cao.
