QCVN 11-MT:2015/BTNMT — quy chuẩn riêng cho nước thải chế biến thủy sản — đã được thay thế bởi QCVN 40:2025/BTNMT từ ngày 01/9/2025. Ngành thủy sản giờ dùng chung quy chuẩn nước thải công nghiệp, nhưng quy chuẩn mới vẫn có một điểm dành riêng cho ngành: giới hạn tổng phốt pho được nới hơn khi xả ra sông, biển.
Bài viết để định hướng. Cần đối chiếu Thông tư 06/2025/TT-BTNMT và hồ sơ môi trường đã phê duyệt của cơ sở.
Thuộc chuyên đề: QCVN 40:2025 và thủ tục môi trường cho trạm xử lý nước thải
Ai áp dụng quy chuẩn nào
| Trường hợp | Quy chuẩn áp dụng |
|---|---|
| Dự án mới, mở rộng, nâng công suất — hồ sơ nộp sau 01/9/2025 | QCVN 40:2025/BTNMT |
| Nhà máy đang vận hành, dự án đã có quyết định phê duyệt ĐTM hoặc hồ sơ đầy đủ đã được tiếp nhận trước 01/9/2025 | Tiếp tục theo yêu cầu hiện hành — thường là QCVN 11-MT:2015 — đến hết 31/12/2031 |
| Từ 01/01/2032 | Phải đáp ứng QCVN 40:2025/BTNMT |
Các chỉ tiêu ngành thủy sản cần chú ý trong QCVN 40:2025
(mg/L, trừ khi ghi khác — cột A / B / C)
| Thông số | Cột A | Cột B | Cột C |
|---|---|---|---|
| BOD₅ — lưu lượng ≤ 2.000 m³/ngày | 40 | 60 | 80 |
| COD — lưu lượng ≤ 2.000 m³/ngày | 65 | 90 | 130 |
| TSS — lưu lượng ≤ 2.000 m³/ngày | 40 | 80 | 120 |
| Amoni (theo N) | 5 | 10 | 12 |
| Tổng nitơ | 20 | 40 | 60 |
| Tổng phốt pho — xả ra sông, suối, biển, áp dụng cho chế biến thủy sản | 8 | 14 | 18 |
| Tổng phốt pho — xả vào hồ, ao | 2 | 2,5 | 3 |
| Dầu mỡ động thực vật | 5 | 30 | 30 |
| Tổng coliform (MPN hoặc CFU/100 mL) | 3.000 | 5.000 | 5.000 |
| pH | 6–9 | 6–9 | 6–9 |
Nhà máy xả trên 2.000 m³/ngày chịu giới hạn BOD₅, COD, TSS ngặt hơn. Chỉ tiêu clorua không áp dụng khi nguồn tiếp nhận là nước mặn, nước lợ.
Ba điểm ngành thủy sản cần chú ý
1. Nitơ — thách thức lớn nhất
Nước thải chế biến thủy sản giàu protein, phân hủy tạo amoni rất cao. Giới hạn amoni 5 mg/L ở cột A và tổng nitơ 20–60 mg/L đòi hỏi:
- Nitrat hóa ổn định — đủ tuổi bùn, đủ oxy
- Khử nitrat — vùng thiếu khí, tuần hoàn nội bộ, đủ carbon
- Theo dõi độ kiềm — nitrat hóa tiêu thụ kiềm, pH có thể giảm
Trạm cũ chỉ thiết kế để khử BOD, COD sẽ khó đạt tổng nitơ.
2. Phốt pho — có mức riêng nhưng không được chủ quan
QCVN 40:2025 có mức tổng phốt pho riêng, nới hơn cho chế biến thủy sản khi xả ra sông, suối, biển. Nhưng nếu xả vào hồ, ao, giới hạn là 2–3 mg/L — rất ngặt, thường cần kết tủa hóa học.
Xác định đúng loại nguồn tiếp nhận trong hồ sơ là bước quan trọng.
3. Dầu mỡ và mùi
Mỡ cá, mỡ tôm, máu, vụn thịt — cần tách mỡ, lược rác hiệu quả. Nước thải thủy sản phân hủy yếm khí rất nhanh, sinh H₂S, amin — mùi tanh đặc trưng. Bể điều hòa cần khuấy trộn hoặc sục khí để chống yếm khí.
Mùa vụ — đặc điểm riêng của ngành
Nhiều nhà máy thủy sản có tải dao động mạnh theo mùa vụ: mùa cao điểm tải gấp nhiều lần mùa thấp điểm.
| Vấn đề | Hệ quả |
|---|---|
| Mùa cao điểm | Thiếu oxy, quá tải, vượt chuẩn |
| Mùa thấp điểm | Bùn đói, suy yếu, khó đáp ứng khi tải tăng trở lại |
| Chuyển mùa | Cần tăng tải dần |
Đánh giá tuân thủ phải dựa trên số liệu mùa cao điểm, không phải mùa thấp điểm.
Chuẩn bị từ bây giờ
- Xác định cột, loại nguồn tiếp nhận, nhóm lưu lượng theo QCVN 40:2025
- Đo đủ tổng nitơ, amoni, tổng phốt pho — kể cả mùa cao điểm
- So sánh với giới hạn mới, xác định chỉ tiêu có khoảng cách
- Đánh giá năng lực khử nitơ, phốt pho của công nghệ hiện có
- Lập kế hoạch cải tạo — lưu ý thi công nên tránh mùa cao điểm sản xuất
Bài liên quan
- QCVN 40:2025 nước thải công nghiệp: đọc hiểu cột A, B, C và giới hạn theo lưu lượng
- QCVN 13 dệt nhuộm đã được thay thế: nhà máy dệt nhuộm áp dụng quy chuẩn nào
- QCVN 14:2025 nước thải sinh hoạt: thay đổi gì so với QCVN 14:2008
Số liệu mùa cao điểm quyết định mọi thứ
Ở ngành thủy sản, trạm đạt chuẩn mùa thấp điểm chưa nói lên điều gì. Cần chuỗi số liệu qua cả mùa cao điểm để đánh giá đúng năng lực trạm so với quy chuẩn mới.
X-IRIS giúp nhà máy thủy sản:
- Theo dõi lưu lượng, pH, DO liên tục qua các mùa vụ
- Lưu kết quả amoni, tổng nitơ, tổng phốt pho theo thời gian
- So sánh với QCVN 11-MT:2015 và QCVN 40:2025 theo đúng cột và loại nguồn tiếp nhận
- Cảnh báo thiếu oxy vào giờ, mùa cao điểm
Bước tiếp theo
Gửi phiếu khảo sát hiện trạng trạm của Quý vị →
Liên hệ: 0919 124 338 · erp.xiris@gmail.com
Xem thêm: Báo cáo và số hóa vận hành · Giám sát vận hành tập trung
Câu hỏi thường gặp
QCVN 11-MT:2015 còn áp dụng không? Đã được QCVN 40:2025 thay thế từ 01/9/2025. Cơ sở đang vận hành hoặc đã được phê duyệt trước mốc này tiếp tục thực hiện theo yêu cầu hiện hành đến hết 31/12/2031.
Giới hạn tổng phốt pho cho chế biến thủy sản là bao nhiêu? Theo QCVN 40:2025, khi xả ra sông, suối, biển: 8 mg/L ở cột A, 14 ở cột B, 18 ở cột C. Khi xả vào hồ, ao: 2; 2,5; 3 mg/L.
Nhà máy thủy sản xả ra biển có áp dụng chỉ tiêu clorua không? QCVN 40:2025 ghi rõ chỉ tiêu clorua không áp dụng khi nguồn tiếp nhận là nước mặn, nước lợ.
Khó nhất khi chuyển sang quy chuẩn mới là gì? Thường là tổng nitơ và amoni, vì nước thải thủy sản giàu protein. Trạm cần nitrat hóa và khử nitrat ổn định, kể cả mùa cao điểm.