Bơm định lượng là thiết bị nhỏ nhất trong trạm nhưng quyết định chi phí hóa chất — khoản có thể lớn thứ hai sau điện. Bơm châm thiếu thì nước không đạt; châm thừa thì tốn tiền, tăng bùn, có khi làm vượt chỉ tiêu khác. Và bơm định lượng rất hay "trôi": lưu lượng thực tế lệch dần khỏi con số cài đặt mà không ai biết.
Ba loại bơm định lượng thường gặp
| Loại | Nguyên lý | Lưu lượng | Áp suất | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Màng điện từ | Nam châm điện đẩy màng theo xung | Nhỏ | Thấp đến trung bình | Hóa chất lỏng loãng, liều nhỏ: clo, axit, xút, PAC lỏng loãng |
| Màng truyền động cơ khí | Động cơ + cơ cấu cam hoặc lệch tâm đẩy màng | Nhỏ đến vừa | Trung bình | Liều lớn hơn, chạy liên tục |
| Pít-tông | Pít-tông chuyển động tịnh tiến trực tiếp | Nhỏ đến lớn | Cao | Áp suất cao, cần độ chính xác cao |
Ngoài ra, với polymer đặc, sữa vôi — chất lỏng nhớt hoặc có hạt rắn — thường dùng bơm trục vít lệch tâm hoặc bơm nhu động thay cho bơm màng.
Thuộc chuyên đề: Thiết bị trạm xử lý nước thải: chọn, vận hành và bảo trì
Chọn theo bốn tiêu chí
1. Lưu lượng
Tính lưu lượng dung dịch cần châm:
Lưu lượng dung dịch (L/h) = Lưu lượng nước thải (m³/h) × Liều (mg/L) ÷ Nồng độ dung dịch pha (g/L)
Ví dụ: nước thải 25 m³/h, liều PAC 100 mg/L, dung dịch pha 50 g/L → 25 × 100 ÷ 50 = 50 L/h.
Chọn bơm sao cho lưu lượng cần nằm khoảng giữa dải điều chỉnh — không sát mức tối đa (không còn dư địa khi tải tăng), không sát mức tối thiểu (độ chính xác kém).
2. Áp suất
Bơm phải thắng áp tại điểm châm cộng tổn thất đường ống. Châm vào bể hở cần áp thấp; châm vào đường ống có áp cần áp cao hơn.
Lưu ý ngược lại: châm vào điểm có áp thấp hơn áp phía hút — ví dụ bồn đặt cao hơn điểm châm — có thể gây chảy xiphông, hóa chất tự chảy qua bơm ngoài kiểm soát. Cần van chống xiphông hoặc van giữ áp.
3. Độ nhớt
| Hóa chất | Độ nhớt | Gợi ý |
|---|---|---|
| Axit, xút loãng, clo, PAC loãng | Thấp | Màng điện từ hoặc cơ khí |
| PAC lỏng đặc, phèn đặc | Trung bình | Màng cơ khí, chú ý van |
| Polymer pha | Cao | Màng cơ khí đầu bơm cho chất nhớt, trục vít hoặc nhu động |
| Sữa vôi | Có hạt rắn, dễ lắng | Nhu động, trục vít; đường ống tuần hoàn chống lắng |
Chất lỏng nhớt làm van một chiều của bơm màng đóng chậm, giảm lưu lượng thực tế — cần đầu bơm và van phù hợp.
4. Vật liệu tương thích
| Hóa chất | Lưu ý vật liệu |
|---|---|
| Axit mạnh, sắt (III) clorua | Đầu bơm, van, ống chịu axit |
| Xút | Chịu kiềm |
| Natri hypoclorit | Sinh khí, cần đầu bơm có xả khí; vật liệu chịu oxy hóa |
| Dung môi, hóa chất đặc biệt | Kiểm tra bảng tương thích của hãng |
Hiệu chuẩn lưu lượng thực tế
Lưu lượng trên nhãn và trên màn hình cài đặt không phải lưu lượng thực tế. Thay đổi theo áp suất, độ nhớt, độ mòn màng và van.
Cách kiểm tra đơn giản: lắp ống hiệu chuẩn (ống đong có vạch) ở phía hút. Khóa đường từ bồn, cho bơm hút từ ống hiệu chuẩn trong một khoảng thời gian, đo thể tích giảm, quy ra L/h.
Nên kiểm tra:
- Khi lắp mới
- Sau thay màng, van
- Định kỳ theo tháng
- Khi định mức hóa chất thay đổi bất thường
Lỗi thường gặp làm sai liều
| Lỗi | Hậu quả |
|---|---|
| Khí kẹt trong đầu bơm — đặc biệt hypoclorit | Bơm chạy nhưng không đẩy được |
| Van một chiều bẩn, đóng cặn | Lưu lượng giảm hoặc chảy ngược |
| Màng mòn, rách | Lưu lượng giảm, hóa chất rò ra |
| Chảy xiphông | Châm thừa ngoài kiểm soát |
| Bồn cạn | Bơm chạy khô, châm không có hóa chất |
| Ống hút quá dài, quá nhỏ | Bơm hút không đủ |
| Không hiệu chuẩn | Không biết liều thực tế |
Cảm biến mức bồn hóa chất và cảm biến dòng chảy sau bơm là hai bổ sung rẻ giúp phát hiện phần lớn lỗi trên.
Điều khiển
| Cách | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Cố định | Đơn giản | Thừa giờ tải thấp, thiếu giờ tải cao |
| Tỷ lệ theo lưu lượng | Liều ổn định theo m³ | Không theo chất lượng nước |
| Theo cảm biến — pH, clo dư | Bám sát yêu cầu | Phụ thuộc cảm biến tin cậy |
| Kết hợp lưu lượng và cảm biến | Tốt nhất | Phức tạp hơn |
Bơm định lượng đời mới thường nhận tín hiệu 4–20 mA hoặc xung từ lưu lượng kế, PLC để châm tỷ lệ.
Bài liên quan
- Bơm bùn: khác gì bơm nước thải và chọn loại nào cho từng độ đặc
- Bơm trục vít Archimedes trong xử lý nước thải: khi nào xứng đáng chi phí
- PAC trong xử lý nước thải: cơ chế, liều dùng và pH tối ưu
Biết bơm định lượng đang châm bao nhiêu thật
Định mức hóa chất tăng dần qua nhiều tuần thường là dấu hiệu bơm hoặc nước thải đã thay đổi. Không theo dõi thì chỉ thấy khi hóa đơn hóa chất tăng.
X-IRIS giúp quản lý châm hóa chất:
- Theo dõi trạng thái, tần số, tín hiệu điều khiển của bơm định lượng
- Theo dõi mức bồn hóa chất — tính lượng tiêu thụ thực tế, cảnh báo sắp cạn
- Tính định mức trên m³ theo ngày, phát hiện trôi bất thường
- Lưu lịch hiệu chuẩn, thay màng, van theo từng bơm
Bước tiếp theo
Gửi phiếu khảo sát hiện trạng trạm của Quý vị →
Liên hệ: 0919 124 338 · erp.xiris@gmail.com
Xem thêm: Theo dõi điện năng và hóa chất · Quản lý bảo trì thiết bị
Câu hỏi thường gặp
Bơm định lượng màng điện từ có châm được polymer không? Được với polymer pha loãng, độ nhớt thấp. Với polymer đặc hơn, cần đầu bơm cho chất nhớt hoặc chuyển sang bơm màng cơ khí, trục vít, nhu động.
Vì sao bơm châm clo hay bị mất lưu lượng? Natri hypoclorit sinh khí, khí kẹt trong đầu bơm làm bơm không đẩy được. Dùng đầu bơm có xả khí tự động và hạn chế đường ống hút dài.
Bao lâu thay màng bơm định lượng một lần? Theo khuyến cáo hãng và giờ chạy, sớm hơn nếu hóa chất ăn mòn hoặc có hạt rắn. Kiểm tra định kỳ và thay theo tình trạng.
Có cần bơm dự phòng cho bơm định lượng không? Với hóa chất quyết định chất lượng đầu ra như điều chỉnh pH, keo tụ, khử trùng, nên có bơm dự phòng hoặc ít nhất phụ tùng thay thế sẵn.